Skoki rozwojowe niemowlaka: co pokazują badania

Kalendarze i kalkulatory skoków rozwojowych podają trudne dni co do tygodnia. Tu sprawdzisz, skąd się wzięły, co pokazują badania, jak naprawdę rosną niemowlęta, co to ma wspólnego ze snem i co pomaga, gdy dziecko marudzi i chce ciągle jeść.

Kalendarz skoków a badaniaSkok rozwojowy czy wzrostowyCo pomaga w trudne dni
Troje niemowląt w różnym wieku śpi na plecach na chmurach, które jak schodki prowadzą do księżyca
W skrócie
  • Skoki rozwojowe w potocznym znaczeniu to 10 okresów niepokoju z kalendarza „The Wonder Weeks”, przypisanych do stałych tygodni od terminu porodu.
  • Jedno małe badanie opisało takie okresy u 18 niemowląt (Sadurní i Rostan, 2002). Dużych niezależnych badań, które potwierdzałyby kalendarz dla wszystkich dzieci, brak.
  • Niemowlęta naprawdę rosną skokami, ale w nieregularnych odstępach, bez wspólnego kalendarza (Lampl i współautorzy, 1992).
  • W badaniu 23 dzieci przed skokiem wzrostu dzieci spały więcej, a nie mniej (Lampl i Johnson, 2011).
  • Gdy dziecko kilka dni chce jeść częściej, karm na żądanie i sprawdzaj mokre pieluszki. Jeśli martwisz się o wagę, idź do pediatry.

Co to są skoki rozwojowe

Wielu rodziców zna skoki rozwojowe z książki i aplikacji „The Wonder Weeks” holenderskich autorów Hetty van de Rijt i Fransa Plooija. Opisują one 10 okresów w pierwszych półtora roku życia, w których dziecko więcej płacze, chce być ciągle noszone i gorzej śpi, a potem pojawiają się nowe umiejętności. Każdy okres ma w kalendarzu swój tydzień, liczony od terminu porodu, a nie od dnia urodzenia. Na tym kalendarzu opiera się wiele kalkulatorów i aplikacji.

W rozmowach rodziców skok rozwojowy miesza się ze skokiem wzrostowym, czyli kilkoma dniami, w których niemowlę częściej chce jeść i jest bardziej niespokojne, co tłumaczy się szybkim wzrostem. To dwie różne rzeczy i badania mówią o nich co innego.

Kalendarz skoków rozwojowych: co pokazują badania

  • Artykuł przeglądowy (van Geert i de Weerth, 1998): autorzy przypominają, że kamienie milowe dzieci osiągają w bardzo różnym czasie. Model 10 ściśle rozplanowanych okresów w pierwszych 18 miesiącach wymaga więc szczególnie mocnych dowodów, tym bardziej że opiera się na nim popularny poradnik dla rodziców.
  • Obserwacja 18 niemowląt z Katalonii (Sadurní i Rostan, 2002): badacze korzystali z kwestionariusza i wywiadów według metody autorów „The Wonder Weeks” i opisali takie okresy w 1. roku życia. To jedno małe badanie.

Co z tego wynika. Okresy większego niepokoju u niemowląt są czymś zwyczajnym, ale stały kalendarz, ten sam dla wszystkich dzieci, nie ma potwierdzenia w dużych niezależnych badaniach. Nie tłumacz więc każdej trudnej nocy skokiem: najpierw sprawdź plan dnia, zdrowie i nowe umiejętności.

Dobrze opisano coś innego: nowe umiejętności ruchowe zbiegały się w czasie z bardziej niespokojnym snem, na przykład raczkowanie (Scher i Cohen, 2005) i podciąganie się do stania (Atun-Einy i Scher, 2016). Wielu rodziców przeżywa to jako regres snu w 8. miesiącu.

Skok wzrostowy: co zmierzono

  • Pomiary 31 dzieci w pierwszych 21 miesiącach życia (Lampl i współautorzy, 1992): długość ciała mierzono co tydzień, dwa razy w tygodniu albo codziennie. Wzrost nie był równomierny: długość ciała rosła skokowo o 0,5–2,5 cm, a między skokami mijało od 2 do 63 dni bez mierzalnego wzrostu. Skoki przychodziły w nieregularnych odstępach. Według autorów przez 90–95% okresu niemowlęcego długość ciała nie rośnie.
  • Dzienniczki snu 23 dzieci w wieku 4–17 miesięcy (Lampl i Johnson, 2011): rodzice codziennie zapisywali, kiedy dziecko zasypiało i się budziło, a długość ciała mierzono. Skoki wzrostu zbiegały się z okresami, w których dzieci spały wyraźnie więcej: o około 4,5 godziny więcej na dobę albo z 3 drzemkami więcej niż w czasie pomiędzy skokami. Wzrost następował w ciągu 0–4 dni.

Co z tego wynika. Niemowlęta naprawdę rosną skokami, ale bez stałego rytmu, a w badaniu wzrost poprzedzały dni z większą ilością snu. Jeśli dziecko śpi gorzej przez kilka tygodni, poszukaj innych przyczyn: niemowlę źle śpi.

Co w śnie zmienia się w przybliżonych terminach

Przybliżony kalendarz mają za to niektóre zmiany w śnie. Takie terminy przyjmuje NapCoach:

Przybliżony wiekCo często zmienia się w śnie
Do ukończenia 4 miesięcyKrótkie, nieregularne drzemki, w tym wieku normalne
W wieku 1–3 miesięcyPrzejście z 5 na 4 drzemki
W wieku 3–5 miesięcyRegres snu w 4. miesiącu
W wieku 4–6 miesięcyPrzejście z 4 na 3 drzemki
W wieku 7–9 miesięcyPrzejście z 3 na 2 drzemki
W wieku 7–9 miesięcyRegres snu w 8. miesiącu
W wieku 11–13 miesięcyRegres snu w 12. miesiącu
W wieku 13–15 miesięcyPrzejście z 2 drzemek na 1
W wieku 17–19 miesięcyRegres snu w 18. miesiącu

To przybliżone terminy: u jednych dzieci zmiany przychodzą wcześniej albo później, u innych prawie ich nie widać. Żadna z nich nie jest skokiem wzrostowym. Sen dziecka miesiąc po miesiącu: 1 miesiąc, 2 miesiące, 3 miesiące, 4 miesiące, 5 miesięcy, 6 miesięcy, 7 miesięcy, 8 miesięcy, 9 miesięcy, 10 miesięcy, 11 miesięcy, 12 miesięcy, 13 miesięcy, 14 miesięcy, 15 miesięcy, 16 miesięcy, 17 miesięcy, 18 miesięcy, 2 lata, 2,5 roku, 3 lata.

Co pomaga w niespokojne dni

  • Karm na żądanie. Podawaj pierś albo butelkę, gdy dziecko pokazuje, że jest głodne, nawet jeśli częściej niż zwykle. Nocne karmienia są normalne, orientacyjnie na noc: 3–5 w wieku 1–2 miesięcy, 3–4 w wieku 4 miesięcy, 2–3 w wieku 6–8 miesięcy, 0–2 w wieku 9–11 miesięcy i 0–1 po 1. urodzinach.
  • Sprawdzaj mokre pieluszki. Jeśli jest ich mniej niż zwykle, zadzwoń do pediatry.
  • Jeśli martwisz się o wagę, idź do pediatry. Lekarz zważy i zmierzy dziecko i porówna wyniki z siatką centylową.
  • Trzymaj się planu dnia. Pora snu dopasowana do wieku i ten sam wieczorny rytuał pomagają także w trudniejsze dni. Plan od godziny pobudki Twojego dziecka ułoży planer dnia.
  • Jeśli przez kilka dni dziecko śpi więcej. W badaniu dzieci w wieku 4–17 miesięcy dni z większą ilością snu poprzedzały wzrost (Lampl i Johnson, 2011). Jeśli jednak trudno je obudzić, jest wiotkie albo nie chce pić, zadzwoń do pediatry.

Skok rozwojowy czy regres snu?

W czasie regresu snu dziecko, które wcześniej spało dość dobrze, przez kilka tygodni dłużej zasypia, częściej się budzi albo odmawia drzemek. Zwykle zbiega się to z nowymi umiejętnościami, przejściem na mniej drzemek albo dojrzewaniem snu. Skok wzrostu w badaniu poprzedzały natomiast dni z większą ilością snu, a nie mniejszą (Lampl i Johnson, 2011). Więcej: regres snu według wieku.

Kiedy iść do pediatry

Zadzwoń do pediatry, jeśli gorszy sen idzie w parze z gorączką, bólem, wymiotami albo wysypką, dziecko nie chce pić ani jeść, chrapie lub ma przerwy w oddychaniu we śnie albo płacze inaczej niż zwykle. Poza godzinami pracy przychodni pomoc zapewnia nocna i świąteczna opieka zdrowotna.

Natychmiast dzwoń pod numer alarmowy 112 lub na pogotowie 999, jeśli trudno dziecko obudzić, jest wiotkie albo ciężko oddycha. Niemowlę poniżej 3 miesięcy z temperaturą 38 °C lub wyższą także wymaga pilnej pomocy lekarza.

Jak NapCoach pomaga ze snem

NapCoach układa plan dnia według tego, jak naprawdę wygląda dzień Twojego dziecka: od porannej pobudki i zapisanych drzemek, w granicach norm dla jego wieku. Po każdej drzemce aplikacja przelicza plan, a Ty widzisz, kiedy wypada kolejny sen.

W nocy możesz zapisywać sen, pobudki i karmienia, a rano NapCoach zapyta, ile razy dziecko się budziło. W historii widać, jak dni i noce zmieniają się z tygodnia na tydzień. Gdy coś jest niejasne, zapytaj na czacie: odpowiedzi uwzględniają dzienniczek snu Twojego dziecka.

Źródła

  1. van Geert P, de Weerth C. Empirische indicatoren voor regressies en sprongen bij baby’s. Acta Neuropsychiatr. 1998;10(3):67–73. Artykuł przeglądowy w języku niderlandzkim. doi:10.1017/S0924270800036607 · PubMed 26971740
  2. Sadurní M, Rostan C. Regression periods in infancy: a case study from Catalonia. Span J Psychol. 2002;5(1):36–44. Obserwacja 18 niemowląt z Katalonii według kwestionariusza autorów „The Wonder Weeks”. doi:10.1017/s1138741600005813 · PubMed 12025364
  3. Lampl M, Veldhuis JD, Johnson ML. Saltation and stasis: a model of human growth. Science. 1992;258(5083):801–803. Pomiary długości ciała 31 dzieci w pierwszych 21 miesiącach życia. doi:10.1126/science.1439787 · PubMed 1439787
  4. Lampl M, Johnson ML. Infant growth in length follows prolonged sleep and increased naps. Sleep. 2011;34(5):641–650. Dzienniczki snu i pomiary długości ciała 23 dzieci w wieku 4–17 miesięcy. doi:10.1093/sleep/34.5.641 · PubMed 21532958
  5. Scher A, Cohen D. Locomotion and nightwaking. Child Care Health Dev. 2005;31(6):685–691. Ankieta wśród matek, 107 niemowląt w wieku 5–8 miesięcy. doi:10.1111/j.1365-2214.2005.00557.x · PubMed 16207226
  6. Atun-Einy O, Scher A. Sleep disruption and motor development: Does pulling-to-stand impacts sleep-wake regulation? Infant Behav Dev. 2016;42:36–44. Obserwacja długoterminowa z aktygrafią, 20 dzieci. doi:10.1016/j.infbeh.2015.11.003 · PubMed 26704990
  7. Wolke D, Bilgin A, Samara M. Systematic Review and Meta-Analysis: Fussing and Crying Durations and Prevalence of Colic in Infants. J Pediatr. 2017;185:55–61.e4. Przegląd systematyczny i metaanaliza 28 badań z dzienniczkami. doi:10.1016/j.jpeds.2017.02.020 · PubMed 28385295
FAQ

Najczęstsze pytania

Co to są skoki rozwojowe?
Tak rodzice nazywają zwykle 10 okresów niepokoju opisanych w książce i aplikacji „The Wonder Weeks”: dziecko więcej płacze, chce być ciągle przy mamie albo tacie i gorzej śpi, a potem pojawiają się nowe umiejętności. Autorzy przypisują te okresy do stałych tygodni od terminu porodu. Dużych niezależnych badań, które potwierdzałyby taki kalendarz dla wszystkich dzieci, brak.
Kiedy jest pierwszy skok rozwojowy?
Według kalendarza „The Wonder Weeks” około 5. tygodnia, licząc od terminu porodu. Duże niezależne badania tego terminu nie potwierdziły. W pierwszych tygodniach płacz i niepokój są częste z innych powodów: według metaanalizy (Wolke i współautorzy, 2017) w pierwszych 6 tygodniach niemowlęta płaczą i marudzą średnio około 2 godzin dziennie.
Czy kalendarz skoków rozwojowych działa?
Kamienie milowe dzieci osiągają w bardzo różnym czasie, dlatego model 10 ściśle rozplanowanych okresów wymaga szczególnie mocnych dowodów (van Geert i de Weerth, 1998). Jedno małe badanie z Katalonii opisało takie okresy u 18 niemowląt (Sadurní i Rostan, 2002), ale dużych niezależnych badań brak. Zanim wyjaśnisz trudną noc skokiem, sprawdź plan dnia, zdrowie dziecka i nowe umiejętności.
Czy skok rozwojowy i skok wzrostowy to to samo?
Nie. Skok wzrostowy to mierzalny przyrost długości ciała, który przychodzi skokami (Lampl i współautorzy, 1992). Skok rozwojowy w potocznym znaczeniu to okres niepokoju z kalendarza „The Wonder Weeks”. Dobrze opisano za to, że nowe umiejętności, takie jak raczkowanie czy wstawanie, mogą zbiegać się w czasie z bardziej niespokojnym snem (Scher i Cohen, 2005; Atun-Einy i Scher, 2016).
Czy w czasie skoku wzrostowego niemowlę śpi więcej czy mniej?
W dzienniczkach snu 23 dzieci w wieku 4–17 miesięcy (Lampl i Johnson, 2011) skoki wzrostu poprzedzały dni z większą ilością snu: o około 4,5 godziny więcej na dobę albo z 3 drzemkami więcej niż w czasie pomiędzy skokami. Jeśli dziecko śpi gorzej przez kilka tygodni, przyczyna jest raczej inna: plan dnia, infekcja albo regres snu.
Ile trwa skok rozwojowy?
Na długość takich okresów nie ma dowodów z dużych badań. W dzienniczkach Lampl i Johnson (2011) wzrost następował w ciągu 0–4 dni po okresie dłuższego snu. Jeśli dziecko przez kilka dni chce jeść dużo częściej niż zwykle albo martwisz się o jego wagę, idź do pediatry.
Czy jest skok rozwojowy w 4. miesiącu?
Dowodów na stały skok w tym wieku nie ma. W wieku 3–5 miesięcy często zmienia się za to sen: to okres nazywany regresem snu w 4. miesiącu. W pierwszych tygodniach nocne karmienia są normalne: orientacyjnie 3–5 razy na noc w wieku 1–2 miesięcy.