- Ferber yöntemi, kontrollü ağlatma ya da kademeli bekleme olarak da bilinir: çocuk uyanıkken yatırılır, ebeveyn giderek uzayan aralıklarla kısa süre yanına gidip sakinleştirir.
- Sandalye yöntemi ve Tracy Hogg’un kucağa al, yatağa bırak yaklaşımı da sık anılır. Bilinenler, tek tek kitaplardan değil, yöntemlerin ilkesini inceleyen çalışmalardan geliyor.
- 6 aylık ve daha büyük çocuklarla yapılan randomize çalışmalarda gece uyanmaları azaldı. 1 ve 5 yıl sonra duygular, davranış ya da bağlanma açısından bir zarar görülmedi.
- 6 aydan küçük bebeklerde uyku eğitiminin bir yararı gösterilmedi (Douglas ve Hill, 2013).
- Araştırmalarla desteklenen daha yumuşak yollar var: her akşam aynı rutin, yatma saatini kaydırma ve sandalye yöntemi.
Bilinen yöntemler
Uyku eğitimi, çocuğun emzirmeden, sallanmadan ya da kucakta taşınmadan uykuya dalmayı ve gece uyandığında kendi kendine yeniden uykuya dalmayı öğrenmesini amaçlayan yöntemlerin adıdır. Araştırmalarda davranışsal yöntemler olarak geçer.
Adını 1980’lerde bu yöntemi tanımlayan Amerikalı çocuk doktoru Richard Ferber’den alır. Akşam rutininden sonra çocuğunuzu uyanıkken yatağına yatırır ve odadan çıkarsınız. Ağlarsa önceden belirlediğiniz bir süre sonra kısa bir süre yanına gider, birkaç sözle ya da elinizi karnına koyarak, kucağınıza almadan sakinleştirir ve yeniden çıkarsınız. Bekleme aralıkları giderek uzar. Araştırmalarda kademeli sönme olarak geçer.
Çocuğunuz uykuya dalana kadar yatağının yanında oturur ve birkaç akşamda bir sandalyeyi biraz daha kapıya doğru çekersiniz, sonunda artık odada oturmazsınız. Araştırmalarda kademeli geri çekilme, İngilizce “camping out” olarak geçer.
İngiliz hemşire Tracy Hogg’un kitaplarıyla tanınan yaklaşım. Çocuğunuz ağladığında onu kucağınıza alırsınız, sakinleşince yatağına yeniden uyanık bırakırsınız ve bunu uykuya dalana kadar tekrarlarsınız. Bu yaklaşımı ayrıca inceleyen randomize bir çalışma bulunmuyor.
Çocuğunuzu yatırırsınız ve hastalık ya da tehlike dışında sabaha kadar odasına girmezsiniz. Araştırmalarda sönme olarak geçer.
Çocuğunuz bir süre, zaten uykuya daldığı saatte yatağa gider. Uykuya dalma düzelince yatma saati adım adım yeniden öne alınır.
Kaç aylıkken?
Bu yöntemlerin işe yaradığı ve zarar görülmediği randomize çalışmalar 6 aylık ve daha büyük çocuklarla yapıldı: Gradisar ve arkadaşlarının (2016) çalışmasında 6–16 aylık, Price ve arkadaşlarının (2012) 5 yıl boyunca izlediği programda 8–10 aylık çocuklar.
Sistematik bir derlemeye göre (Douglas ve Hill, 2013) 6 aydan küçük bebeklerde uyku eğitiminin ağlamayı azalttığı, ileride uyku sorunlarını önlediği ya da anneleri doğum sonrası depresyondan koruduğu gösterilmedi. Yazarlar, bu yöntemlerin ilk haftalardan itibaren bütün bebeklere önleyici olarak uygulanmasının daha fazla ağlama ve emzirmenin erken bırakılması gibi istenmeyen sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıyor. Bu yaşta yaşa uygun uyanıklık süresi, akşam rutini ve güvenli uyku daha çok işe yarar: yenidoğan uyku düzeni.
Etkisi hakkında araştırmalar ne gösteriyor
- Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi için hazırlanan 52 çalışmalık derleme (Mindell ve arkadaşları, 2006): çalışmaların %94’ünde davranışsal yöntemler işe yaradı, çocukların %80’inden fazlasında uyku belirgin şekilde düzeldi ve etki 3–6 ay sürdü. Kademeli bekleme araştırmalarla desteklenen yöntemler arasında yer alıyor. En güçlü kanıt, sabaha kadar ağlatarak bırakma ve ebeveynlere önceden bebek uykusunun nasıl işlediğinin anlatılması için var.
- 6–16 aylık 43 çocukla randomize çalışma (Gradisar ve arkadaşları, 2016): Ferber yöntemiyle çocuklar, yalnızca uyku hakkında bilgi alan karşılaştırma grubuna göre daha çabuk uykuya daldı, gece belirgin şekilde daha seyrek ve daha kısa uyandı.
- 328 aileyle küme randomize çalışma (Hiscock ve arkadaşları, 2007): bebekleri 7 aylıkken kötü uyuyan anneler, giderek uzayan aralıklar ile uykuya dalana kadar yatağın yanında oturma arasında seçim yapabildi. 12 aylıkken bu grupta çocukların %39’unda, olağan bakım alan grupta %55’inde uyku sorunu vardı. Annelerde depresyon belirtileri de daha azdı.
- 156 aileyle randomize çalışma (Hiscock ve Wake, 2002): 2 ay sonra kontrollü ağlatma uygulayan grupta 76 ailenin 53’ünde uyku sorunu çözülmüştü, yalnızca uyku hakkında yazılı bilgi alan grupta ise 76 ailenin 36’sında. 4 ay sonra fark kalmamıştı.
Ağlama, stres ve bağlanma: bilinenler
Uyku eğitimine yöneltilen en yaygın eleştiri şu: çocuk ağlıyor, bu onu strese sokabilir ve ebeveyne bağlanmasına zarar verebilir. Araştırmaların ölçtükleri:
- Randomize bir çalışmada kortizol ve bağlanma (Gradisar ve arkadaşları, 2016): sabah ve öğleden sonra ölçülen tükürükteki stres hormonu kortizol, Ferber yöntemiyle karşılaştırma grubuna göre hafif ile orta düzeyde azaldı. Bir yıl sonra duygular, davranış ve bağlanmada fark yoktu.
- 5 yıllık izlem (Price ve arkadaşları, 2012): Hiscock’un çalışmasındaki 225 aile. 6 yaşında gruplar arasında ruh sağlığı, uyku, kronik stres ve ebeveynle ilişki açısından fark yoktu, annelerin ruh sağlığında da yoktu. Yazarlar olumlu ya da olumsuz kalıcı bir etki bulmadı.
- Ağlamaya karşılık verilmeyen bir programda kortizol (Middlemiss ve arkadaşları, 2012): 4–10 aylık 25 bebek, 5 günlük yatılı bir programda, ağladıklarında kimse gelmeden kendi kendine uykuya dalmayı öğrendi. 3. günde uykuya dalarken artık ağlamıyorlardı, ama tükürüklerindeki kortizol yüksekti. Annelerin kortizolü ise düşmüştü.
Bu çalışmanın sınırları. Programı uygulamayan bir karşılaştırma grubu olmadan, 25 bebekten oluşan tek bir grup. Bebekler evin dışında yatılı bir programdaydı ve tükürük örnekleri yalnızca iki program gününden alındı. Bu tasarımla, kortizolün program olmadan da bu kadar yüksek olup olmayacağı ve bunun bir sonucu olup olmadığı söylenemez.
Kısacası. Karşılaştırma gruplu çalışmalar zarar bulmadı: kortizol artmadı ve 1 ile 5 yıl sonra duygular, davranış ve bağlanmada fark yoktu. Bu, uyku eğitiminin zorunlu olduğu anlamına gelmez. Ağlama size ağır geliyorsa ya da yöntem ailenize uymuyorsa araştırmalarla desteklenen daha yumuşak yollar var.
Daha yumuşak yollar
7–36 aylık çocukları olan 405 aileyle yapılan randomize bir çalışmada (Mindell ve arkadaşları, 2009) iki hafta boyunca her akşam aynı rutini uygulamak yetti: çocuklar daha çabuk uykuya daldı, daha seyrek ve daha kısa uyandı, annelerin ruh hâli de düzeldi.
Çocuğunuz bir süre, zaten uykuya daldığı saatte yatağa gider, sonra saat adım adım öne alınır. Gradisar ve arkadaşlarının (2016) çalışmasında çocuklar bununla belirgin şekilde daha çabuk uykuya daldı. Gece uyanmaları ise yalnızca Ferber yöntemiyle belirgin şekilde azaldı.
Hiscock ve arkadaşlarının (2007) çalışmasında anneler bu seçeneği seçebiliyordu: bebek uykuya dalana kadar yanında oturmak ve 3 hafta boyunca adım adım geri çekilmek. Çalışma programı bir bütün olarak değerlendirdi, iki seçeneği ayrı ayrı karşılaştırmadı.
Hangisini seçerseniz seçin, birkaç akşam üst üste aynı yöntemde kalın ve aynı tepkiyi vermek için eşinizle anlaşın. Ayrıntılar: bebek nasıl uyutulur.
Ferber yöntemi nasıl uygulanır
- Çocuğunuz sağlıklıyken ve önümüzdeki birkaç geceyi buna ayırabileceğiniz bir dönemde başlayın.
- Alışılmış akşam rutinini yapın ve çocuğunuzu uykulu ama uyanık yatırın.
- İyi geceler deyin ve odadan çıkın.
- Ağlarsa kararlaştırdığınız bekleme süresinden sonra kısa bir süre içeri girin: birkaç sakin söz, karnına bir el, kucağa almak yok, parlak ışık yok. Sonra yeniden çıkın.
- Her seferinde bekleme süresini biraz uzatın.
- Gece uyandığında da akşamki gibi karşılık verin.
- Tek bir geceye göre değil, bir haftaya göre karar verin.
Ne zaman başlamamalı
- 6 aydan küçükken. Bu yaşta bir yarar gösterilmedi (Douglas ve Hill, 2013).
- Çocuğunuz hastayken. İyileşmesini bekleyin.
- Kilosundan ya da sağlığından endişeleniyorsanız. Önce çocuk doktorunuzla konuşun.
- Birkaç gece üst üste sürdüremeyecekseniz. Daha sakin bir dönemi bekleyin, taşınmadan ya da kreşe başlamadan hemen önce başlamayın.
Kendi kendine uykuya dalmayı öğrenmek, çocuğunuzun hâlâ ihtiyaç duyduğu gece beslenmelerini kesmek anlamına gelmez. Referans olarak gecede: 6–8 aylıkken 2–3 kez, 9–11 aylıkken 0–2 kez. Ayrıntılar: bebek gece uyanıyor.
Uyku eğitimi sırasında güvenli uyku
İlk yıl için Amerikan Pediatri Akademisi önerileri (Moon ve arkadaşları, 2022), uyku eğitimi gecelerinde de geçerli:
- Bebeğinizi her uykuda sırtüstü yatırın
- Sert, düz ve eğimsiz bir yatak kullanın
- Yatağa yastık, yorgan ya da yumuşak oyuncak koymayın
- Bebeğinizi kendi yatağında, sizinle aynı odada uyutun
Kötü uykuya ateş, ağrı, kusma ya da döküntü eşlik ediyorsa, çocuğunuz emmek, mama ya da yemek istemiyorsa, horluyorsa, uykuda nefesi duruyorsa ya da her zamankinden farklı ağlıyorsa çocuk doktorunuzu ya da aile hekiminizi arayın.
Çocuğunuz zor uyanıyorsa, gevşek görünüyorsa ya da zorlanarak nefes alıyorsa hemen 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. 3 aydan küçük bir bebekte 38 °C ve üzeri ateş de hemen tıbbi yardım gerektirir.
NapCoach uykuya nasıl yardımcı olur
Gece uykusunu, uyanmaları ve beslenmeleri kaydedebilirsiniz; sabah NapCoach çocuğunuzun gece kaç kez uyandığını sorar. Günlerin ve gecelerin haftadan haftaya nasıl değiştiğini uygulamada görürsünüz. Günlük plan gerçek gündüz uykularına dayandığı için gündüz uykusunun fazla gelip gelmediğini ya da yatma saatinin gecikip gecikmediğini de görürsünüz.
Bir şey belirsiz kalırsa sohbette sorun: yanıtlar çocuğunuzun uyku günlüğünü dikkate alır.
Kaynaklar
- Mindell JA, Kuhn B, Lewin DS, Meltzer LJ, Sadeh A; American Academy of Sleep Medicine. Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children. Sleep. 2006;29(10):1263–1276. 52 çalışmanın derlemesi. doi:10.1093/sleep/29.10.1263 · PubMed 17068979
- Gradisar M, Jackson K, Spurrier NJ, et al. Behavioral Interventions for Infant Sleep Problems: A Randomized Controlled Trial. Pediatrics. 2016;137(6):e20151486. Randomize çalışma, 43 çocuk. doi:10.1542/peds.2015-1486 · PubMed 27221288
- Hiscock H, Bayer J, Gold L, et al. Improving infant sleep and maternal mental health: a cluster randomised trial. Arch Dis Child. 2007;92(11):952–958. Küme randomize çalışma, 328 aile. doi:10.1136/adc.2006.099812 · PubMed 17158146
- Hiscock H, Wake M. Randomised controlled trial of behavioural infant sleep intervention to improve infant sleep and maternal mood. BMJ. 2002;324(7345):1062–1065. Randomize çalışma, 156 aile. doi:10.1136/bmj.324.7345.1062 · PubMed 11991909
- Price AM, Wake M, Ukoumunne OC, Hiscock H. Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial. Pediatrics. 2012;130(4):643–651. Randomize çalışma, 5 yıllık izlem. doi:10.1542/peds.2011-3467 · PubMed 22966034
- Middlemiss W, Granger DA, Goldberg WA, Nathans L. Asynchrony of mother-infant hypothalamic-pituitary-adrenal axis activity following extinction of infant crying responses induced during the transition to sleep. Early Hum Dev. 2012;88(4):227–232. Karşılaştırma grubu olmayan çalışma, 4–10 aylık 25 bebek. doi:10.1016/j.earlhumdev.2011.08.010 · PubMed 21945361
- Douglas PS, Hill PS. Behavioral sleep interventions in the first six months of life do not improve outcomes for mothers or infants: a systematic review. J Dev Behav Pediatr. 2013;34(7):497–507. Sistematik derleme. doi:10.1097/DBP.0b013e31829cafa6 · PubMed 24042081
- Mindell JA, Telofski LS, Wiegand B, Kurtz ES. A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood. Sleep. 2009;32(5):599–606. Randomize çalışma, 405 aile. doi:10.1093/sleep/32.5.599 · PubMed 19480226
- Moon RY, Carlin RF, Hand I; Task Force on Sudden Infant Death Syndrome and the Committee on Fetus and Newborn. Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057990. Amerikan Pediatri Akademisi önerileri. doi:10.1542/peds.2022-057990 · PubMed 35726558